Mąż i żona

Temat rzeka :).

Jednak tu skupimy się na wpływie tych słów na języki świata :P

Żona

Kobietom damy pierwszeństwo :). Słowo żona, w oryginale “żena”, oznaczało właśnie kobietę. Dodatkowe znaczenie pojawia się dopiero później, a w języku polskim, po upowszechnieniu średniowiecznego słowa “kobieta”, wyparło “żonę” z pierwszego znaczenia. W pozostałych językach słowiańskich słowo żona / żena znaczy zarówno “żona” jak i “kobieta”. Mężczyzna, który bierze sobie kobietę (biedny, jeszcze nie wie co go czeka :P), to ten “który się żeni”, a taki co już poznał smak “małżeństwa” to “żonaty”. Widać tu wyraźnie w innych słowach, że słowo “żona” brzmiało kiedyś “żena”.

Rdzeń nigdy nie istniejącego języka praindoeuropejskiego został zrekonstruowany jako “gen” (czytaj “żen”) czyli dokładnie polskie “żen” / “żena”.

Polskie słowo “żena” wyemigrowało na wschód i w Sanskrycie brzmi “żani” (żona, matka, narodziny), Paszto (Afganistan), “żinej” (dziewczyna), Baluchi (Pakistan) przyjęło formę “żan” (żona), awestyjsku: “żeni” (żona), persku: “zan” (żona), kurdyjsku (Turcja, Irak): “żin” (żona).

W Sanskrycie istnieje też słowo “Gna” oznaczające nie tylko “żonę”, ale i “głos” i “mowę” :). Chyba nikogo nie dziwi, że “mowa” może kojarzyć się z kobietami :). Ten rdzeń jest dowodem na to, że słowo nie jest sanskryckie, bo raz mówione jest przez Ż (żani), a raz przez G (gne), co oznacza, że dotarło w dwóch różnych okresach, z dwóch różnych kierunków, albo w dwóch różnych znaczeniach. Polskie słowo żena/żona zawsze brzmi tak samo.

Polskie słowo wyemigrowało też na południe, gdzie Ż nie przechodzi w Z, ale w G.

Po grecku powstały dwa rdzenie, trochę się różnią, ale w zasadzie znaczą to samo. Jeden z nich to “gyne” (kobieta) znane ze słów “ginekologia” czyli “nauka o kobietach”, “mizogin” (kobietosceptyk) czy “ginekomastia” (przerost piersi u mężczyzn). Drugim rdzeniem jest “Genea” znane ze słów “genealogia” (nauka po przodkach), od tego słowa wywodzą się też “gen”, “genom” i “genetyka”. Wystarczy G czytać jak Ż i polskie pochodzenie słowa jest bardziej niż oczywiste.

Grecki język ma ogromny wpływ na kształt germańskich rdzeni, które mimo, że pochodzą z języka polskiego, to są już tak zniekształcone, że ciężko je rozpoznać. Oznacza to, że Germanie i Słowianie nie mieli ze sobą kontaktu w momencie tworzenia języka (w innym wypadku słowa by szły bezpośrednio, a nie przez grekę). Polskie rdzenie widać w greckim, a w germańskim dopiero pojawiają się przekształcone przez grekę. Ze słowem żona jest tak samo. Z polskim “żena” germańskie rdzenie mają niewiele wspólnego, ale z greckim “gine” podobieństwo widać od razu, en: quean (dziwka, nałożnica) oraz queen (królowa), sv:kvinna (kobieta), stąd tytuł słynnego szwedzkiego filmu: Man som hatar kvinnor (Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet), is:kona (kobieta) oraz kvon (żona). Od tego samego rdzenia pochodzi ormiańskie: “kin” (kobieta).

Widać jasno, że słowiańskie kobiety już bardzo dawno potrafiły zawojować świat.

Ciekawymi kobiecymi określeniami są: “wiedźma” i “niewiasta”. Mimo, że oba odnoszą się do kobiet, to są przeciwieństwami, co ciekawe i etymologicznie i w obecnym znaczeniu. Obecnie “niewiasta” to bardzo młoda kobieta, a “wiedźma” to bardzo stara. Etymologicznie oba pochodzą od słowa “wiedza” i “niewiasta” oznacza “tę, która nie wie”, a “wiedźma” oznacza tę “która bardzo dużo wie”. W przyszłości zrobię oddzielny artykuł o słowie “wiedza”, tam będzie wszystko dokładnie wyjaśnione.

Ziemia

Dość dalekim kuzynem słowa “żena” jest słowo “ziemia”, w sensie “grunt”. W sensie nazwy naszej planety, znaczenie pojawiło się później, choć ja nazwałbym ją “woda”, bo 3/4 przecież zajmują oceany :). N «» M wymienia się często między językami. Wymiany Ż «» Z nie trzeba chyba nikomu wyjaśniać. Ziemia jako “grunt”, jest to po prostu personifikacja czegoś, co rodzi i daje plony. W pozostałych językach słowiańskich identyczne lub czasem pojawia się oboczne L np. “zemlia”. Po litewsku: “żemie” (ziemia) → żmuo (człowiek) → żmogus (człowiek) → Żmogus-voras (człowiek pająk – Spiderman); lv:zeme (ziemia). Do perskiego to słowo zawitało jako: “zami” (ziemia, grunt), kurdyjski: “zevi” (gospodarstwo), sq: dhe (czytaj dze – ziemia).

Rdzeń praindoeuropejski zrekonstruowano jako… “*dʰéǵʰōm” (ziemia) ← czy może mi to ktoś wyjaśnić? do czego to niby ma być podobne? Bo raczej do niczego co przedstawiłem powyżej. Jedyne sensowne przeczytanie tego rdzenia (żeby miało ręce i nogi) to “dżom” – wtedy jest podobne do jakichś innych rdzeni.

Polskie ZI przechodzi często w HI, porównaj: “zima” → de:himmel (niebo), albo “zima” → sa:hima (zima, śnieg) np. Himalaya

Do łaciny “ziemia” przeszła jako “humus” (grunt) → la:homo (człowiek, mężczyzna) np. “homo sapiens”

Ciekawostką jest, że z polskiego określenia kobiety powstał litewski czy łaciński mężczyzna!

Mąż

Mąż i mężczyzna to to samo słowo, mężczyzna powstało później, by rozdzielić znaczeniowo “mężczyznę” i “mężczyznę żonatego”. Symbolicznie to słowo oznacza coś wielkiego (góra), stabilnego (stół) i konkretnego (ręka, jedzenie, mięso) i w innych językach to właśnie oznacza. U pozostałych Słowian brzmi “muż”, bo polskie Ą przechodzi w U u innych Słowian. Kiedyś mogło brzmieć “męż” jak “mężczyzna”, “mężny”, “męski”.

Mąż w Sanskrycie brzmi “manusz” czyli wymowa prawie identyczna z polską. Jako rzeczownik oznacza to samo, co po polsku (mąż, mężczyzna, człowiek), ale jako przymiotnik oznacza też: “ludzki”, “przyjazny” i “przydatny”. W Sanskrycie są jeszcze dwa inne słowa pochodzące od polskiego mąż, są to: manu (mądry, inteligentny, święty tekst) → sa:mantra (modlitwa) oraz manas (umysł, inteligencja, sens, postrzeganie, pożądanie, wyobraźnia, intencja i dusza). Ostatnie znaczenie jest też w języku polskim, ale o tym poniżej. We wszystkich językach Hindustanu, to słowo brzmi praktycznie tak samo, więc nie ma sensu wypisywanie.

Po staropersku mąż zmieniło się w “ms” (“wielki”, “wspaniały”), w nowoperskim brzmi “meh” (wielki, wspaniały).

U Greków jak zawsze nasze Ż należy zamienić na G i wszystko staje się prostsze :), el:mega (coś wielkiego) stąd polska “megalomania” czy “megabajt”, el:megas (wielki, wspaniały, zajebisty), hy:mec (wielki), sq: madh (wielki). Po łacinie ten sam rdzeń stworzył: “magnus” (wspaniały), “maior” (wielki) stąd polskie “major” (stopień w wojsku), “magis” (więcej, lepiej) oraz “magister” (nauczyciel) stąd nasz “magister” czy “magistrat”. Od łacińskiego “magnus” i “maior” powstała “magna” i “maia” czyli “wielka” i to słowo stało się imieniem bogini urodzaju. Mai poświęcono miesiąc, w którym wszystko kwitnie czyli “Maj”, w ten sposób wiemy, że co najmniej jeden miesiąc pochodzi z polskiego języka!

W grupie germańskiej “mąż” ma w zasadzie takie samo znaczenie jak po polsku: de: Mann (mąż, człowiek), de: Mensch (człowiek), ale i man (ktoś) np. “Man kann dort gehen” (Można tam iść), en: man (człowiek, mężczyzna), islandzki zawiera jeszcze zniekształcone polskie Ż na koncu: maður (człowiek) oraz da:mand (mężczyzna).

Do języka łacińskiego “mąż” przeszło w dwóch różnych rdzeniach. Jednym z nich jest la:mons (góra), mężczyzna ma być wielki jak góra. “Mons” w derywatach od łaciny S «» T np. es:monte, montaña (góra), fr:mont, montagne (góra) np. “Mont Blanc”, ro: munte (góra), en: mount (góra) np. “Mount Everest”. Od tego rdzenia derywatem jest słowo również “budować w górę” czyli “montować”, fr: monter (montować), monteur (monter). W innych językach romańskich analogicznie. Drugim rdzeniem jest “manus” (ręka), bo mężczyzna zawsze kojarzył się z pracą rękami. Słowo to brzmi w każdym romańskim języku prawie tak samo np. pt: mão (ręka), it: mano (ręka), stąd “prace manualne”, oraz en:manual (instrukcja obsługi).

W połączeniu ze słowem “dać” mamy międzynarodowy “mandat” (coś dane do ręki np. mandat karny, ale i mandat w parlamencie), ale i “doręczać”, “wysyłać” stąd es:mandar (zamawiać, wysyłać), jak to połączymy z la:co / con (wspólny / z) to powstaje “komenda”, a potem “komandor”.

Połączenie z innymi czasownikami da nam też “manifest”, “manipulacja” i setki innych słów.

Mięso, mięsień i miąższ

Z polskiego słowa “mąż” wyodrębniły się inne polskie słowa, chodzi o “mięsień”, “mięso” i “miąższ”. Miąższ to mięso i mięśnie owoców. Wyjaśnienia są dwa:

  • Mąż pracował mięśniami, a mięśnie zwierząt to mięso.
  • To co przynosił mąż, to mięso, a mięso u męża to mięsień.

Niezależnie od wybranej wersji, mąż, mięso, mięsień i miąższ są połączone.

Polskie mięso w językach słowiańskich brzmi identycznie np. mjaso, mjeso, meso. Wyeksportowane z polski jako: lt: mėsà (mięso), lv: miesa (mięsień), sq: mish (ciało, mięso, miąższ), hy:mis (ciało, mięso, miąższ). Na daleki wschód wyemigrowało jako: sa:mamsa (ciało, mięso, miąższ) → hi:mamsa (ciało, mięso, miąższ), te:mamsamu (ciało, mięso, miąższ).

Ten rdzeń do łaciny zawędrował jako “mensa” (stół, ołtarz, posiłek), od którego wzięła się nazwa stołu w większości języków romańskich np. es:mesa (stół, posiłek), pt:mesa (stół, posiłek), ro:masă (stół, posiłek). Słowo to wróciło do nas jako “misa”, “miska” i “półmisek”. Rdzeń “mensa” przeszedł do języków germańskich jako “posiłek” np. is:matur (posiłek, jedzenie), no:mat (posiłek, jedzenie), da:mad (posiłek, jedzenie), en:meat (jedzenie, danie, mięso) np. “meat and drink” (jedzenie i picie – używane raczej na prowincji) oraz de:Mett (surowe mięso na chlebie) → pl:metka (surowe mięso do smarowania). Od tego słowa pochodzi też nl:mes (nóż) → de:Messer (nóż).

Moc

Od słowa “mąż” pochodzi też słowo “moc”, widać to w derywatach “możność”, “możliwość” oraz “może”. Mąż ma siłę, więc może wszystko. We wszystkich językach słowiańskich brzmi tak samo. Ciekawostką jest, że we wszystkich językach słowiańskich zachodzi wymiana C/CZ «» G «» Ż np. pl:móc – mogę – może, sk: moct – mogem – może, ru: mocz’ – mogu – możet.

Do germańskich to słowo trafiło w tym samym znaczeniu: nl: mogen (móc), nl:macht (moc), de:moegen (móc, chcieć, lubić), de:Macht (moc, możliwość), is: mega (mieć pozwolenie, móc), en: may (mieć pozwolenie, ale do XVII w. również “być silnym”, “mieć moc”), en:might (siła, możliwość)

Mierzyć, miesiąc, metr, menzurka

Te słowa wszystkie są spokrewnione, Ci co lubią wnikać, to dojdą jak, niestety na ten moment nie jestem jeszcze w stanie określić, które pochodzi od którego i w jakiej kolejności. Wskazówką są łacińskie: metior / metiri / mensus (mierzyć).

Umysł

Coś, co jest “u męża” to jest “umysł”, “umieć” – słychać to fonetycznie w odmianie “umiesz” i/lub “-mięć” w “pamięć”. Może się wydawać naciągane, ale podobnie jest np. w łacinie: “mens” (umysł) i w Sanskrycie, gdzie “manas” pochodzące od “mąż” to “umysł”, “inteligencja”, “sens”, “postrzeganie”, “pożądanie”, “wyobraźnia”, “intencja” i “dusza”. Dawniej brzmiało “um” i w tej formie jest w innych językach słowiańskich. Od “um” wzięło się “rozum”, “umysł” → “myśleć” oraz “umieć”. Z połączenia “rozum” i “umieć” mamy “rozumieć”. Widać tu prastarą polską zasadę tworzenia nowego czasownika poprzez stworzenie formy dokonanej z innego czasownika np.

  • móc → pomóc (pomożesz, dopiero jak coś możesz)
  • wiedzieć → powiedzieć (powiesz, dopiero jak coś wiesz)
  • stać → zostać, dostać, przestać
  • umieć → rozumieć (rozumiesz, dopiero po tym jak umiesz)
  • moc → przemoc, pomoc
  • itd.

Słowami pokrewnymi są tu też “mniemać”, “domniemać, “mniemanie”, “pamiętać” i “pamięć”, ale i “zapo – mnieć”

Skoro wiemy już jak wyglądało słowotwórstwo u nas, to możemy teraz przejrzeć zagranicę:

Nasze “-mięć” (pamięć) i “-mnieć” (wspomnieć, zapomnieć) wyemigrowało jako: lt:”mintis” (myśl), sa:mać (myśl, modlitwa), el:menos (umysł, życzenie, ale też pożądanie, złość, odwaga, siła, moc, przemoc – nawiązuje to do pierwotnego znaczenia: “mąż” i czytane brzmi prawie jak “męs” – porównaj “męski”), występuje też w złożeniach np. “automatos” = “auto” (samo) + “matos” (myśli) → pl:automat, la:mens (umysł) → es:mente (umysł), ro:minte (umysł), ale również la:dementia (demencja – utrata umysłu) i la:mentalis (umysłowy) → pl:mentalność. W angielskim mamy “mind” (umysł) i w albańskim “mënd” (umysł, rozum).

Nasze “mniemać” wyemigrowało do greki jako el:mnemo (pamięć, wspomnienie) oraz el:mania (szaleństwo) – mania jest słowem kluczem łączącym cechy mężczyzn i cechy umysłu → el:mantis (jasnowidz, prorok, szaleniec)

Istnieje szansa, że słowa “rozum” i en:reason (rozum), es:razon (racja, rozum) są spokrewnione. Jednak moje badania wskazują, że en:reason i es:razon pochodzą raczej od polskiej “rady”, “radości” i “porady”. Dlatego o tym będzie w innym artykule :).

Pokrewne

  • mierzyć
  • mana
  • miesiąc
  • manas
  • https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86#Persian
  • https://en.wiktionary.org/wiki/can#Turkish
  • https://en.wiktionary.org/wiki/d%C5%BEan#Serbo-Croatian
  • Mnożyć
  • Many
  • Money
  • Moneta
  • sa:Maha (wielki) + sa:Mara (śmierć mór) = Muchomór

Podobało się?

Nie blokujemy żadnych treści! Sam wyceń te informacje! Stronę odwiedza ponad 150 000 osób miesięcznie. Gdyby każdy dorzucił chociaż 5PLN to starczyłoby nawet na własną minitelewizję :)

Kliknij, by rozwinąć więcej info o Flash-Cash.org

Info językowe
Info historyczne
Sposób opisania
Summary